Erkenning is geen beleefd extraatje, maar een voorwaarde voor herstel: dit is het verhaal van Han
Hoe kun je werken aan herstel als je eerst moet uitleggen wie je bent? In deze aflevering van de Changes Podcast vertelt Han, trans non-binair, over een eetstoornis en genderdysforie die met elkaar verweven zijn. Samen met Boy, teamleider van het verblijfsteam in de eetstoorniskliniek in Halsteren, praat host Hanneke over uit de kast komen, de juiste voornaamwoorden en het verschil tussen een persoon en een coping.
Wie ben je zonder eetstoornis?
Han is 27, woont in Rotterdam en is filosoof, ethicus en geestelijk verzorger. Han houdt van lezen, denken, kunst en rituelen, en is al zes jaar leerling in de Japanse theeceremonie. Als kind was Han extravert, creatief en benieuwd naar andere mensen. Dat komt nu, in herstel, steeds meer terug.
Han is non-binair. Dat betekent dat Han zich niet thuisvoelt in de tweedeling man of vrouw. Dat kan tussenin zijn, erbuiten of zonder die splitsing. Daarnaast identificeert Han zich als transgender, omdat het voor Han belangrijk is om dingen te veranderen aan hoe de wereld standaard naar hen kijkt. Han gebruikt de voornaamwoorden die en hen.
Een zeurende pijn
Han kreeg een eetstoornis in de puberteit en al snel na het uit huis gaan werd het groter. Een vriendin merkte het op en stelde een ultimatum: vertel het zelf aan je ouders, anders doe ik het. Zo startte Han met behandeling.
Naast de eetstoornis speelden er een persoonlijkheidsstoornis, depressie, sociale angst en genderdysforie. Han beschrijft genderdysforie als het gevoel dat je een gender kreeg toegewezen waar je je niet in thuisvoelt. Han voelde zich opgesloten in het eigen lichaam. “Het is een soort zeurende pijn,” zegt Han. “Je voelt dat er iets niet klopt en je kunt er niet aan ontsnappen.”
Han ziet de eetstoornis als een coping voor die pijn, rondom het lichaam en het dempen van emoties. In het zorgsysteem moet je diagnoses hebben, maar uiteindelijk laat een mens zich niet opdelen. Het zit allemaal door elkaar.
Van mens tot mens, los van labels
Boy legt uit hoe ze bij Changes beginnen. Als iemand binnenkomt, leren ze eerst de mens kennen. Los van de problematiek en los van labels. In de eerste fase wordt de controle van de eetstoornis weggehaald. Dan komt de vraag: wie ontmoeten we dan?
Voor Han was die landingsfase belangrijk. Even stilstaan, zonder meteen dingen te moeten doen. Han had in de intake al aangegeven non-binair te zijn en dat werd serieus genomen. Boy kwam daar meteen op terug en bespreekt het met het behandelteam. Han hoefde niet alles uit te leggen en wist dat de voornaamwoorden zouden worden gerespecteerd. Het werd ook niet gezien als iets wat ziek was, maar als een aspect van wie Han is.
Een extra veilige plek
Boy en een collega vormen een LHBTI+-opvangteam in de kliniek. Dat team maakt collega’s bewust van wat er speelt rondom transgender en non-binair zijn. Boy is zelf homoseksueel en herkende het proces van uit de kast komen. “Het gaat om bewustwording,” zegt Boy. “Laten we mensen niet in een hokje plaatsen, maar iemand een persoon laten zijn.”
Dat het team bestaat, voelde voor Han veilig. Als je in een kliniek komt, gebeurt er al zoveel. Als je dan ook nog moet uitleggen wat non-binair is en steeds voor jezelf moet opkomen, bij behandelaren die macht over je hebben, ben je na de eerste dag kapot. Dan kom je niet meer toe aan de rest.
Het moment in de groep
Han en Boy herinneren zich beiden de eerste avond in de kliniek. Han vertelde tijdens het dagafsluiten aan de groep non-binair te zijn. Het voelde als uit de kast komen. Daarna kwam er veel ontlading. Han moest huilen, wat toen niet snel lukte en doodeng voelde, maar de reacties van de groep waren lief en accepterend. Een groepsgenoot sprak de groep voortaan aan met “dames en Han”. Boy krijgt er nog kippenvel van.
Wat dit moment zo bijzonder maakte, is dat Han het niet alleen hoefde te dragen.
Kleine brokjes uit de kast
Han kwam op de middelbare school uit de kast als biseksueel, en later als non-binair. Dat duurde langer. Han ging twijfelen: moet ik niet gewoon mijn lichaam accepteren? Ben ik niet te moeilijk aan het doen? Bovendien was Han gewend zich aan te passen aan anderen. “Het voelt alsof je steeds in kleine brokjes opnieuw uit de kast moet komen,” zegt Han.
Als je jezelf niet serieus genomen voelt
Han vertelt ook over eerdere behandelingen en kort over een situatie in de kliniek waarin vragen kwamen als: is dit niet een manier om bijzonder te zijn? Voor Han voelde dat alsof er niet naar geluisterd werd. Han had zich die vragen zelf al lang gesteld. Je gender is niet iets wat je met redeneren oplost.
Dat maakt het des te belangrijker dat een behandelaar zich realiseert hoe hardnekkig automatische taalpatronen zijn. Boy werd een paar keer teruggefloten als er per ongeluk “hij” of “zij” viel. Han gaf hem een tip mee: gebruik de naam in plaats van het voornaamwoord. Boy gebruikt die tip nu zelf en geeft hem door aan anderen.
Eetstoornis en genderdysforie: hoe hangt het samen?
Komen eetstoornissen en genderdysforie vaak samen voor? Volgens Boy zitten ze niet automatisch aan elkaar vast. Maar als je op zoek bent naar jezelf en het gevoel hebt dat je de controle kwijtraakt, kun je een coping ontwikkelen om ergens nog grip op te hebben.
Han herkent dat. Voor Han was het een manier om met het lichaam en de emoties om te gaan. Han kent ook andere trans en non-binaire mensen die in plaats daarvan een verslaving ontwikkelen. Het hoeft niet. Als trans of non-binair persoon kun je er ook gezond mee omgaan. Het is geen standaardverband, maar wel een patroon dat behandelaren kunnen herkennen.
Han ziet ook dat herstel van de eetstoornis nodig is om het gender verder te kunnen onderzoeken, ook medisch. Daarom was het cruciaal om op alle gebieden stappen te zetten, en niet alleen op het gebied van gender.
Han én de eetstoornis: een filosofisch verschil
Aan het einde van het gesprek komen Han en Boy op een boeiend verschil in kijk. Han ziet de eetstoornis niet als iets wat los staat van zichzelf. Het zit ook in mij, zegt Han. Boy ziet het anders. Volgens hem heeft de coping dingen afgenomen, ontstaan uit pijn en verdriet, en is de eetstoornis niet wie Han is. “Trek die twee eens uit elkaar,” zegt hij.
Ze blijven het eens over de kern: kijk naar de mens, niet naar de diagnose.
“Zie de persoon niet als eetstoornis. Wie ben jij zonder eetstoornis?“
– Boy (Teamleider verblijfsteam, eetstoorniskliniek Halsteren)
Wat Han en Boy je willen meegeven
Han: je mag erkenning vragen. En als behandelaar: dit is cruciaal. Voor Han was het de voorwaarde om op alle andere vlakken stappen te zetten.
Boy: laat mensen wie ze zijn. Het is zonde van je energie om frustratie te ontwikkelen over of iemand non-binair of homoseksueel is. Ga liever in gesprek.
Herken je jezelf in dit verhaal, of merk je dat gedachten over eten, gewicht of bewegen steeds meer ruimte innemen? Doe onze anonieme zelftest. Het helpt ook altijd om erover te praten met iemand die je vertrouwt.
🎧 Luister de aflevering nu via ons Spotify of YouTube kanaal.
Herken je jezelf of een naaste in het verhaal van Han? Neem dan contact op met Changes GGZ via onze contactpagina. Een eerste gesprek is vaak al een grote stap.
Veelgestelde vragen
Het “bi” in binair staat voor twee. Wie binair is, ervaart zichzelf als een van de twee polen, man of vrouw. Non-binaire mensen zitten ertussenin, vallen erbuiten of doen niet aan die tweedeling. Sommige non-binaire mensen noemen zich ook transgender, bijvoorbeeld als ze dingen willen veranderen aan hoe de wereld naar hen kijkt.
Genderdysforie is het gevoel dat het gender dat je bij je geboorte kreeg toegewezen niet klopt. Je voelt je er niet jezelf bij, en dat kan van invloed zijn op hoe je je lichaam ervaart en hoe anderen met je omgaan.
Niet automatisch. Wie op zoek is naar zichzelf en het gevoel heeft de grip te verliezen, kan wel een coping ontwikkelen. Voor sommigen is dat een eetstoornis, voor anderen iets anders. Daarom kijken behandelaren naar de hele mens en niet alleen naar de diagnose.
Vraag welk voornaamwoord iemand wil gebruiken en probeer dat serieus. Maak je een fout, corrigeer jezelf dan kort en ga door. Han geeft een tip: gebruik de naam van de persoon in plaats van een voornaamwoord als je het even niet weet.
Een eetstoornis is meer dan een probleem met eten. Het gaat om gedachten en regels rondom eten, gewicht en het lichaam die steeds meer ruimte innemen en vaak een manier zijn om met pijn of onzekerheid om te gaan. Lees meer over eetstoornissen en de behandeling bij Changes GGZ.