Hoe begint orthorexia?

Bijna niemand start met het doel om een eetstoornis te ontwikkelen. Orthorexia begint meestal met een op zich gezond voornemen: minder suiker, meer onbewerkt voedsel, bewuster boodschappen doen. In het begin voelt dit erg goed. Je hebt meer energie, meer discipline, meer grip en werkt aan je gezondheid.

Het probleem ontstaat wanneer de regels zich blijven uitbreiden. Waar je eerst één product liet staan, sluit je op den duur hele voedselgroepen uit. Waar je eerst af en toe naar een etiket keek, controleer je nu elk ingrediënt. De grens tussen een gezonde leefstijl en een dwangmatig patroon is dun, en juist daarom wordt orthorexia vaak laat herkend. Ook door de persoon zelf.

Gedragsmatige symptomen van orthorexia

De symptomen van orthorexia zijn in eerste instantie vooral zichtbaar in je gedrag rond eten:

• Je houdt je aan steeds strengere, zelfopgelegde regels over wat je wel en niet mag eten
• Je besteedt veel tijd aan het plannen, kopen en bereiden van maaltijden
• Je leest etiketten en ingrediëntenlijsten uitgebreid na
• Je sluit hele voedselgroepen uit, zoals suiker, gluten of zuivel, zonder medische reden
• Je eet het liefst zelfbereide maaltijden, omdat je dan volledig weet wat erin zit
• Je vermijdt eten buiten de deur, zoals restaurants, feestjes of etentjes bij anderen uit angst voor wat je voorgeschoteld krijgt
• Je maakt een uitzondering op je regels bijna onmogelijk, ook bij speciale gelegenheden

Psychische en emotionele symptomen van orthorexia

Naast je gedrag verandert bij orthorexia ook hoe je je voelt rond eten:

• Je voelt schuldgevoel, angst of onrust als je iets eet dat niet aan jouw regels voldoet
• Je zelfvertrouwen en eigenwaarde hangen steeds meer af van hoe ‘gezond’ je hebt gegeten
• Je bent voortdurend met eten bezig, ook als je er niet mee bezig wilt zijn
• Je voelt je superieur of juist tekortschieten ten opzichte van hoe anderen eten
• Je wordt onrustig of geïrriteerd als je regels doorbroken dreigen te worden
• Je trekt je terug uit sociale situaties waarin eten een rol speelt

Lichamelijke symptomen van orthorexia

Doordat je eetpatroon bij orthorexia steeds eenzijdiger wordt, kan dit ook lichamelijke klachten geven:

• Vermoeidheid en weinig energie
• Concentratieproblemen
• Duizeligheid
• Tekorten aan vitamines of mineralen
• Ongewenst gewichtsverlies of ondergewicht
• Uitblijven van de menstruatie
• Een verzwakt immuunsysteem

Niet iedereen met orthorexia heeft lichamelijke klachten. Zeker in een vroeg stadium kunnen de signalen vooral gedragsmatig en psychisch zijn, terwijl je er lichamelijk nog gezond uitziet.

Wat is het verschil tussen gezond eten en orthorexia?

Gezond eten is een bewuste keuze die ruimte laat voor flexibiliteit. Je kunt een keer afwijken van je gewoontes zonder dat dit iets doet met hoe je je voelt. Bij orthorexia is die ruimte verdwenen. De regels zijn dwangmatig geworden, en het overtreden ervan geeft direct schuldgevoel of angst. Het verschil zit dus niet in wát je eet, maar in de dwang die erachter zit en in de gevolgen die dit heeft voor je dagelijks leven.

Herken je deze symptomen bij jezelf of een naaste?

Het is niet altijd makkelijk om bij jezelf te zien wanneer gezond eten omslaat in een obsessie. Vaak zijn het mensen in je omgeving, zoals een partner, ouder of vriend, die de signalen als eerste opmerken: je eet niet meer mee bij etentjes, je bent gespannen rond maaltijden, of je bent afgevallen zonder duidelijke reden.

Herken je meerdere symptomen van orthorexia bij jezelf of iemand in je omgeving? Wacht dan niet te lang met hulp zoeken. Hoe eerder je de patronen doorbreekt, hoe kleiner de kans op lichamelijke en psychische schade op de lange termijn.