Orthorexia

Wat is orthorexia?

Orthorexia (ook wel orthorexia nervosa genoemd) is een eetstoornis waarbij gezond eten geen keuze meer is, maar een dwang. Je bent voortdurend bezig met de kwaliteit en herkomst van je voeding: is het wel biologisch genoeg, puur genoeg, onbewerkt genoeg? Voedingsmiddelen die niet aan jouw eigen strenge regels voldoen, sluit je uit. Zo wordt je eetpatroon steeds beperkter.

De naam orthorexia komt van het Griekse ‘orthos’ (juist) en ‘orexis’ (eetlust): letterlijk het streven naar het juiste eten. Anders dan bij anorexia draait het bij orthorexia niet primair om gewicht of calorieën, maar om de zuiverheid van voeding. Toch kan orthorexia, net als andere eetstoornissen, leiden tot ernstig ondergewicht en lichamelijke klachten, omdat je eetpatroon zo beperkt raakt dat je lichaam niet meer krijgt wat het nodig heeft.

Orthorexia is nog geen officiële diagnose in de DSM-5, het handboek dat gebruikt wordt om psychische stoornissen vast te stellen. In de praktijk vallen de klachten vaak onder een andere eetstoornis-diagnose, zoals ‘eetstoornis NAO’. Toch herkennen steeds meer behandelaren orthorexia als een serieus probleem dat om professionele hulp vraagt.

Onderliggende problematiek

Bij orthorexia geeft de controle over je voeding een gevoel van houvast, discipline en eigenwaarde. Het is vaak een manier geworden om met onzekerheid, stress of andere problemen om te gaan. In onze behandeling van orthorexia richten we ons daarom niet alleen op het eetpatroon, maar vooral op wat daaronder ligt. Waarom is gezond eten voor jou zo belangrijk geworden dat het je leven gaat beheersen? Welke functie heeft dat voor je? En wat houdt het patroon in stand? Samen met je behandelaren uit het multidisciplinaire team zoek je antwoorden die de basis vormen voor blijvend herstel.

Onbehandeld kan orthorexia grote gevolgen hebben, zowel lichamelijk als geestelijk. Wat begint als een streven naar een gezonde leefstijl, kan uitgroeien tot sociale isolatie, angst en ondervoeding. Op tijd hulp zoeken is belangrijk om verdere schade te voorkomen.

Wat is de achtergrond van orthorexia?

De term orthorexia werd in 1997 geïntroduceerd door de Amerikaanse arts Steven Bratman. Hij merkte bij zichzelf en zijn patiënten op dat een gezonde leefstijl kon omslaan in een obsessie. Sindsdien is orthorexia steeds bekender geworden, mede door de opkomst van clean eating, foodblogs en het delen van maaltijden op social media.

Er is geen eenduidige oorzaak voor het ontstaan van orthorexia. Verschillende factoren kunnen een rol spelen, zoals:

• Perfectionisme;
  Behoefte aan controle;
• Eerdere ervaringen met diëten of een andere eetstoornis;
• Cultuur en de nadruk op een gezonde leefstijl;
  (Social) media, zoals foodblogs en ‘what I eat in a day’-video’s.

Vaak ontstaat orthorexia vanuit een op zich onschuldig verlangen om gezonder te leven. Door aanhoudende druk, bijvoorbeeld via sociale media, wellnesscultuur of eigen perfectionisme, kan dit verlangen uitgroeien tot een obsessie waarin je jezelf steeds strengere regels oplegt.

Verschil orthorexia en anorexia

Orthorexia en anorexia lijken op elkaar, maar er zijn ook duidelijke verschillen.

Orthorexia

Bij orthorexia draait het om de kwaliteit van voeding. Je wilt zo ‘zuiver’ mogelijk eten en vermijdt voedingsmiddelen die volgens jouw regels niet gezond genoeg zijn. Gewicht en calorieën staan niet op de voorgrond, al kan ondergewicht wel ontstaan doordat je eetpatroon zo beperkt wordt.

Anorexia

Bij anorexia staat de angst om aan te komen centraal. Je beperkt je voedselinname vooral om zo min mogelijk calorieën binnen te krijgen, met als doel een laag lichaamsgewicht.

De twee eetstoornissen kunnen ook samen voorkomen of in elkaar overlopen.

Herken ik orthorexia bij mezelf?

De symptomen van orthorexia beginnen vaak onopvallend. Je besluit gezonder te gaan eten, meer groente en fruit te eten of bewerkte producten te laten staan. Op zich een gezond voornemen. Maar bij orthorexia gaat dit voornemen een eigen leven leiden. Je regels rond eten worden steeds strenger en je durft steeds minder producten te eten uit angst dat ze ‘ongezond’ of ‘onzuiver’ zijn.

Steeds meer regels, steeds minder ruimte

Je besteedt urenlang tijd aan het plannen, kopen en bereiden van maaltijden. Etiketten lees je uitgebreid na op ingrediënten. Als je een maaltijd eet die niet aan jouw eigen normen voldoet, voel je schuldgevoel, angst of onrust. Sociale gelegenheden waarbij eten een rol speelt, zoals een verjaardag of etentje, vermijd je liever, omdat je dan niet volledig controle hebt over wat er op je bord komt. Je zelfvertrouwen hangt steeds meer af van hoe ‘goed’ je hebt gegeten. Ondertussen wordt je eetpatroon eenzijdiger en kan er ondergewicht en ondervoeding ontstaan, met alle lichamelijke en mentale gevolgen van dien.

Wat begint als een wens om gezonder te leven, kan zo uitgroeien tot een obsessie die je vrijheid, sociale leven en gezondheid in de weg staat.

Kan ik orthorexia overwinnen?

Ja, orthorexia is te behandelen.

Herstel begint met het loslaten van de strenge regels die je jezelf hebt opgelegd rond eten. Naarmate je eetpatroon weer gevarieerder wordt, herstelt ook je lichaam. Fysieke klachten die vaak samengaan met een eenzijdig voedingspatroon, zoals vermoeidheid en concentratieproblemen, nemen af.

Tijdige professionele behandeling

Hoe langer orthorexia onbehandeld blijft, hoe dieper de patronen verankerd raken en hoe groter de kans op sociale isolatie, angstklachten en lichamelijke schade door ondervoeding. Een tijdige en professionele behandeling is daarom belangrijk. Changes GGZ biedt behandeltrajecten voor orthorexia via dagbehandeling of, indien nodig, opname in onze eetstoorniskliniek in Halsteren of eetstoorniskliniek in Breda.